നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾക്കപ്പുറം...

How Digital Overload Hijacks and 'Reboots' Our Minds.

​നമ്മുടെ കൈകളിൽ മൊബൈൽ ഫോൺ ഒരു ഉപകരണമല്ല, മറിച്ച്, നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൻ്റെ ഒരു അവിഭാജ്യഘടകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. രാവിലെ കണ്ണു തുറക്കുന്നത് മുതൽ രാത്രി ഉറങ്ങുന്നത് വരെ, നമ്മൾ സ്‌ക്രീനുകളാൽ വലയം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.ഈ ഡിജിറ്റൽ അതിപ്രസരം നമ്മുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തെയും ദിനചര്യയെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്ന് നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്.

​സോഷ്യൽ മീഡിയ, ന്യൂസ്‌, Notifications എന്നിവ നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് തുടർച്ചയായ ഉത്തേജനം നൽകുന്നതിനാൽ ഒരു നിമിഷം പോലും വിശ്രമം കിട്ടുന്നില്ല . ഇത് പലപ്പോഴും നമുക്ക് 'ഫോമോ' (FOMO - Fear of Missing Out) പോലുള്ള മാനസികാവസ്ഥകൾ സമ്മാനിക്കുന്നു. ലോകത്ത് നടക്കുന്നതൊന്നും താൻ അറിയുന്നില്ലല്ലോ എന്ന ഭയം നമ്മെ കൂടുതൽ സമയം ഫോണിൽ ചെലവഴിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

​തുടർച്ചയായ സ്‌ക്രീൻ ഉപയോഗം നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുകയും, ദീർഘനേരം ഒരേ കാര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നമ്മുടെ കഴിവിനെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. രാത്രി വൈകിയും ഫോൺ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഉറക്കമില്ലായ്മയ്ക്കും (Insomnia) കാരണമാകുന്നു. ഇതു മൂലം ദിവസം മുഴുവൻ ക്ഷീണവും, ഉത്കണ്ഠയും, മാനസിക പിരിമുറുക്കവും നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു.

The Social Media Dopamine Trap:

​സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ ലൈക്കുകൾ, പുതിയ ന്യൂസ്‌ അപ്‌ഡേറ്റുകൾ, നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾ എന്നിവ നമ്മുടെ തലച്ചോറിലെ 'പ്രതിഫല കേന്ദ്രത്തെ' (Reward Center) നിരന്തരം ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ നോട്ടിഫിക്കേഷനും ഒരു ചെറിയ ഡോസ് ഡോപാമൈൻ (സന്തോഷം നൽകുന്ന ന്യൂറോട്രാൻസ്മിറ്റർ) ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് നമ്മെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഫോൺ എടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അഡിക്റ്റീവ് ലൂപ്പ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു നിമിഷം പോലും വിശ്രമമില്ലാതെ ലഭിക്കുന്ന ഈ ഉത്തേജനം നമ്മുടെ മനസ്സിനെ അമിതമായ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ (Hyper-vigilance) നിർത്തുന്നു.

The Fragmentation Effect:

തുടർച്ചയായ സ്‌ക്രീൻ ഉപയോഗം നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുകയും (Attention Fragmentation), ഒരു കാര്യത്തിൽ ദീർഘനേരം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുള്ള നമ്മുടെ 'കോഗ്നിറ്റീവ് കപ്പാസിറ്റിയെ' (Cognitive Capacity) ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓരോ അഞ്ച് മിനിറ്റിലും ഫോൺ പരിശോധിക്കുന്ന ശീലം, നമ്മൾ ചെയ്യുന്ന ജോലിയുടെ ആഴത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധയെ (Deep Work) തകർക്കുന്നു. ഇത് പഠനത്തിലും ജോലിയിലും ഉള്ള കാര്യക്ഷമതയെ (Productivity) കുറയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു.

Stop the Scroll, Save Your Sleep:

​രാത്രിയിലെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഫോൺ ഉപയോഗം, സ്‌ക്രീനിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന നീലവെളിച്ചം (Blue Light) മൂലം, ഉറക്കത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന മെലടോണിൻ എന്ന ഹോർമോണിൻ്റെ ഉത്പാദനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ഉറക്കമില്ലായ്മയ്ക്കും (Insomnia), ഉറക്കത്തിൻ്റെ ഗുണനിലവാരം കുറയ്ക്കുന്നതിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു. ക്രമം തെറ്റിയ ഉറക്കം കാരണം അടുത്ത ദിവസം മുഴുവൻ ക്ഷീണം, ഉത്കണ്ഠ (Anxiety), മാനസിക പിരിമുറുക്കം (Stress), വിഷാദരോഗത്തിനുള്ള സാധ്യത (Risk of Depression) എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു.

The Myth of Perfection:

ആധുനിക ലോകം നമ്മെ ശീലിപ്പിച്ച ഏറ്റവും അപകടകരമായ ഒരു ചിന്തയാണ്, "തികഞ്ഞ ശരീരം" എന്ന സങ്കൽപ്പം. സ്വന്തം ശരീരത്തിൻ്റെ രൂപത്തെക്കുറിച്ച് സന്തോഷമില്ലായ്മ അനുഭവിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് 'ശരീരരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അതൃപ്തി' അഥവാ ബോഡി ഇമേജ് ഡിസാറ്റിസ്ഫാക്ഷൻ (Body Image Dissatisfaction). ഇത് യുവതലമുറയിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ, വ്യാപകമായി കണ്ടുവരുന്ന ഒരു മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.​ഈ അതൃപ്തിയുടെ പ്രധാന കാരണം സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ അതിപ്രസരമാണ്. ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം, ഫേസ്ബുക്ക് തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ കാണുന്ന ചിത്രങ്ങളെല്ലാം 'ഫിൽട്ടറുകളും' എഡിറ്റിംഗും വഴി "തികഞ്ഞ" രൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റിയവയാണ്. സാധാരണക്കാർ ഈ 'വിർച്വൽ' സൗന്ദര്യത്തെ യാഥാർത്ഥ്യമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു. ഈ പ്രശ്നം സ്ത്രീകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. പുരുഷന്മാരും മസിലുകൾ വേണമെന്ന സമ്മർദ്ദത്തിന് അടിമപ്പെടുന്നു. തങ്ങളുടെ ശരീരം പരമ്പരാഗതമായി സമൂഹം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള 'പുരുഷത്വത്തിൻ്റെ' ലക്ഷണങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ അവർക്ക് ഉത്കണ്ഠയുണ്ടാകുന്നു.

ഇത്തരം അതൃപ്തി ക്രമേണ ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാം. അനോറെക്സിയ നെർവോസ (Anorexia Nervosa), ബൂളീമിയ നെർവോസ (Bulimia Nervosa) പോലുള്ള Eating Disorders ഇതിൻ്റെ ഫലമായി ഉണ്ടാകാം. ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആത്മവിശ്വാസം, സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ, മാനസികാരോഗ്യം എന്നിവയെ ബാധിക്കും. ഇത് മറികടക്കാൻ വ്യക്തിപരമായ തലത്തിലും സാമൂഹിക തലത്തിലും മാറ്റങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്.

ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷനേടാൻ നാം ഓരോരുത്തരും തയ്യാറാകണം. സ്ക്രീനുകൾക്ക് പിന്നിലെ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ലോകത്തുനിന്ന് കണ്ണെടുത്ത്, ആരോഗ്യത്തെയും ഉറക്കത്തെയും സ്വയം അംഗീകരിക്കലിനെയും ഒരു നോട്ടിഫിക്കേഷനേക്കാൾ വലുതായി കാണാൻ ശീലിക്കുക. ഡിജിറ്റൽ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ (Digital Detox) നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ തിരികെ നേടാനും, സ്വന്തം ശരീരത്തെ സ്നേഹിക്കാനും, യഥാർത്ഥ സന്തോഷവും സമാധാനവും കണ്ടെത്താനും നമുക്ക് സാധിക്കും. നമുക്ക് സ്ക്രീനുകൾക്കപ്പുറം യഥാർത്ഥ ജീവിതമുണ്ട് ; അവിടെയാണ് യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യവും സമാധാനവും നിലനിൽക്കുന്നത്.

Jinsha Gafoor

MSc Counselling Psychology 2nd year